Uzman Görüşü (Bilimsel Mütalaa / Taraf Bilirkişisi) Hizmetlerimiz

Yargılamalarda teknik, bilimsel veya özel uzmanlık gerektiren konuların doğru şekilde aydınlatılması, adil kararın temel koşullarından biridir. Bu ihtiyaç yalnızca mahkemece atanan bilirkişilerle sınırlı değildir. Tarafların da kendi belirledikleri uzmanlardan bilimsel görüş alarak dosyaya sunabilmeleri, modern usul hukukunun kabul ettiği temel bir ilkedir. Uygulamada “uzman görüşü”, “bilimsel mütalaa”, “özel bilirkişi raporu” veya “taraf bilirkişisi” olarak adlandırılan bu çalışmalar; dava konusu olayın teknik ve hukuki yönlerini açıklığa kavuşturmak, mevcut bilirkişi raporlarını denetlemek ve tarafların iddia – savunma argümanlarını bilimsel temelde güçlendirmek amacıyla hazırlanır. Bıçak Hukuk olarak, hem ceza hem de hukuk yargılamalarında, akademik ve mesleki uzmanlığa dayalı bilimsel mütalaa hizmetleri sunuyoruz.

Ceza yargılamalarında hazırlanan uzman görüşleri, doğrudan Prof. Dr. Vahit Bıçak tarafından veya onun akademik koordinasyonunda yürütülmektedir. Bu kapsamda sunulan hizmetler arasında:

• Dosya bütününün bilimsel perspektifle analizi,
• Suçun unsurları, hukuka uygunluk sebepleri, hukuka aykırı delil değerlendirmesi ve hükme esas alınması, adil yargılama ve metodoloji eleştirileri,
• Mevcut bilirkişi veya raporlarının teknik denetimi,
• Alternatif bilimsel senaryoların ortaya konulması,
• Mahkeme ve Yargıtay denetimine elverişli gerekçeli mütalaa hazırlanması

yer almaktadır. Amaç, savunmanın veya iddianın hem hukuki, hem de bilimsel temelde güçlendirilmesidir.

Uzman Görüşünün Hukuki Dayanağı

Hukuk Yargılaması (HMK m. 293): 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 293. maddesi uyarınca taraflar, dava konusu hakkında uzmanından bilimsel görüş alıp mahkemeye sunabilir. Bu düzenleme, taraflara yalnızca “açıklama yapma” değil, teknik meselelerde uzman bilgisiyle ispat faaliyetinde bulunma imkânı tanır. Yargıtay uygulamasında da açıkça kabul edildiği üzere:

• Tarafça sunulan uzman görüşleri mahkemece dikkate alınmak ve gerekçeli biçimde değerlendirilmek zorundadır,
• Bilirkişi raporu ile uzman görüşü arasında çelişki varsa bu çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz,
• Uzman görüşünün göz ardı edilmesi, hukuki dinlenilme hakkının ihlaline yol açabilir (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 06.11.2017, 2017/1782 E., 2017/3805 K.).

Bu yaklaşım, uzman mütalaasının yargılamada tali değil, etkin ve fonksiyonel bir delil olduğunu göstermektedir.

Ceza Yargılaması (CMK m. 67/6):  Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 67/6. maddesi, bilirkişi dışında tarafların da yargılama konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabileceğini açıkça düzenler. Bu maddeye göre; Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci,

• Yargılama konusu olayla ilgili olarak veya
• Bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek ya da
• Bilirkişi raporu hakkında,

uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Bu hüküm, ceza muhakemesinde taraflara “bilirkişi” seçme yetkisini vererek, onların bilimsel görüşlerinden yararlanabilmesini kabul etmiş ve bu konuyu açıkça yasal düzenleye kavuşturmuştur. 

Bu hükmün anlam ve kapsamını en güçlü biçimde ortaya koyan karar ise Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.10.2007 tarihli, 2006/7-336 E., 2007/198 K. sayılı ilke kararıdır. Buna göre; “soruşturma ve kovuşturma makamlarınca derlenmiş bilirkişi mütalaaları ile tarafların kendi girişimleriyle aldırmış oldukları özel bilimsel görüşlerin duruşma evresinde tartışılma ve değerlendirilmesi usulünün farklı olmayıp aynı hükümlere tabi bulunduğu gözetilmeyerek….ilk hükmün tefhim edildiği oturumda, kişilerin  kendi girişimleriyle düzenlettirildiği anlaşılan bilimsel görüşün sahibinin uzman tanık olarak dinlenmesi sonrasında, serdedilen görüşe karşı diyeceklerini bildirmek üzere süre isteyen sanık müdafilerinin bu istekleri ile ilgili olarak makul süre tanımak ve 5271 sayılı Yasanın 67/6, 68/3, 214/3, 215, 216 ve 217’nci maddelerince değerlendirme yapmak gerekirken, savunma hakkını kısıtlayacak biçimde istemin reddine hükmedilmesi ve bu konudaki bozma kararına usule aykırı gerekçelerle direnilmesi isabetli görülmemiştir.” Bu kararda özetle şu esaslar benimsenmiştir:

• Soruşturma ve kovuşturma makamlarınca alınan bilirkişi mütalaaları ile tarafların kendi girişimleriyle aldırdıkları bilimsel görüşler, duruşmada aynı usule tabidir,
• Tarafça sunulan bilimsel görüşün duruşmada tartışılması zorunludur,
• Bu görüşe karşı diyeceklerini hazırlamak isteyen müdafie makul süre tanınmaması savunma hakkını ihlal eder.

Ceza Genel Kurulu’nun bu yaklaşımı, uzman mütalaasını basit bir “taraf beyanı” olmaktan çıkarıp, fiilen özel bilirkişi raporu niteliği taşıyan bir delil konumuna yerleştirmektedir. Bu nedenle ceza yargılamasında bilimsel mütalaa, yalnızca destekleyici bir belge değil; mahkemenin maddi gerçeğe ulaşmasında doğrudan etkili bir araçtır.

Uzman Görüşü = Fiilen “Taraf Bilirkişisi”

Gerek HMK m.293 gerek CMK m.67/6 çerçevesinde geliştirilen içtihatlar birlikte ele alındığında, bilimsel mütalaanın hukuki niteliği açıktır: Uzman görüşü, içerik ve fonksiyon itibarıyla bilirkişi raporuna denktir. Nitekim Yargıtay kararlarında;

• Bilirkişi raporu ile bilimsel mütalaa arasındaki çelişkinin giderilmesi gerektiği,
• Uzman görüşünün gerekçeli şekilde tartışılmadan hüküm kurulamayacağı,
• Rapordaki teknik eksikliklerin bilimsel mütalaa ile ortaya konulabileceği,

istikrarlı biçimde vurgulanmaktadır (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, 06.11.2017, 2017/1782 E., 2017/3805 K.; Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 09.07.2024, 2020/5011 E., 2024/3763 K.). Bu nedenle uygulamada “taraf bilirkişisi” kavramı, bilimsel mütalaanın gerçek işlevini en doğru yansıtan tanımlamalardan biridir.

Uzman görüşleri hem ceza hem de hukuk yargı kolunda da benzer temel amaçlara hizmet eder:

• Mahkeme bilirkişi raporlarının bilimsel denetimini yapmak,
• Eksik, hatalı veya varsayıma dayalı değerlendirmeleri ortaya koymak,
• Teknik ve uzmanlık gerektiren hukuki konuları hâkim için anlaşılır hâle getirmek,
• Nedensellik bağı, kusur, illiyet, hesaplama ve metodoloji gibi kritik alanlarda alternatif bilimsel analiz sunmak,
• Tarafın hukuki argümanlarını objektif uzmanlık zeminine taşımak.

Özellikle tıbbi uygulama hataları, iş kazaları, trafik kazaları, maluliyet hesapları, inşaat uyuşmazlıkları, finansal değerlendirmeler ve ceza dosyalarında uzmanlık gerektiren hukuki konuların aydınlatılması bakımından uzman mütalaaları çoğu zaman davanın seyrini belirleyici nitelik taşır.

Sonuç İtibariyle

Bilimsel mütalaa, modern Türk yargılamasında tali bir belge değil; hem ceza hem hukuk davalarında bilirkişi raporu niteliği taşıyan, etkili ve stratejik bir delildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.10.2007 tarihli ilke kararıyla da açıkça ortaya konduğu üzere, tarafça alınan uzman görüşleri yargılamanın asli unsurları arasında yer almaktadır. Devam eden bir ceza veya hukuk davasında, uzman görüşü alınması, savcılık veya mahkemeye resmi yoldan sunulması; karmaşık meselelerin görünür ve anlaşılır kılınmasını, hukuki argümanların bilimsel temelde güçlendirilmesini ve yargısal denetimin derinleşmesini sağlar. Bıçak Hukuk olarak, bu süreci akademik titizlik ve uygulama deneyimiyle birleştirerek ilgililerin hizmetine sunuyoruz.